leerkring-respijtzorg

De opgaven en uitdagingen van respijtzorg

Nieuws • 27 maart 2017

Op een goede manier respijtzorg organiseren is niet eenvoudig. Toch zijn in veel gemeenten al inspirerende initiatieven genomen om respijtzorg beter op de kaart te krijgen en daarmee mantelzorgers te ontlasten. Wat zijn de belangrijke uitdagingen? Kijk naar bestaande, leuke voorzieningen, zet het op een goede manier in de markt, bouw langzaam op en heb vertrouwen in elkaar. Dat is in het kort de samenvatting van de Leerkring over Respijtzorg die Movisie samen met de VNG op 21 maart 2017 organiseerde.Alice de Boer, senior onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau en bijzonder hoogleraar aan de VU, stond aan het begin van de Leerkring stil bij respijtzorg in zijn algemeenheid: Nederland telt 4 miljoen mantelzorgers. Daarvan geeft 9,5% aan ernstig belast te zijn. Overbelasting van mantelzorgers is een probleem omdat het niet alleen gevolgen heeft voor de hulpgever maar ook voor de hulpbehoevende. Als de mantelzorger zwaar belast is, kan dit leiden tot het verliezen van geduld. Doel van respijtzorg is om de mantelzorger vrijaf te geven zodat hij of zij op adempauze kan komen. Bekijk hier de volledige presentatie (pdf) van Alice de Boer.

‘74% van de mantelzorgers maakt geen gebruik van respijtzorg'

Volgens De Boer is er nog een wereld te winnen voor mantelzorgers. ‘74% van de mantelzorgers maakt geen gebruik van respijtzorg. Het kan zijn dat ze dat zelf niet willen, dat ze het moeilijk vinden om de zorg uit handen te geven bijvoorbeeld, of omdat de hulpvrager het niet wil of omdat het aanbod gewoonweg niet bekend of toegankelijk is. Ook is het niet voor iedereen duidelijk welke voordelen respijtzorg op kan leveren. Het slechten van die drempels is een opgave voor de komende jaren.’ De Boer riep gemeenten, aanbieders en zorgverzekeraars op vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen en samen op te zoek gaan naar nieuwe manieren om respijtzorg te realiseren.

In een reactie gaf Roos Scherpenzeel, senior adviseur van Movisie, aan dat er in het land boeiende voorbeelden zijn van hoe respijtzorg op een vernieuwende manier kan worden aangeboden. ‘De opgave is tweeledig: bekend maken wat er al is en gebruik maken van wat er al is. Mantelzorgers die gebruik maken van respijtzorg zeggen vaak ‘ik had er veel eerder gebruik van moeten maken’. Ga als gemeente experimenteren met vormen van respijtzorg en laat je inspireren door mooie voorbeelden uit het land.’

Gewoon doen

In verschillende sessies kwamen gemeenten, zorgaanbieders en zorgverzekeraars aan het woord om ervaring en kennis te delen. De Gemeente Alkmaar lichtte samen met zorgverzekeraar VGZ toe welke afspraken zij hebben gemaakt rondom (spoed) respijtzorg en hoe zij dat met elkaar in de praktijk vormgeven. Het Respijthuis Strandgoed in Ter Heijde is een mooi voorbeeld van een goede samenwerking tussen gemeente, zorgkantoor en zorgaanbieder. De logeeropvang bevindt zich aan de kust en telt twaalf bedden die door de gemeenten en het zorgkantoor wordt gefinancierd. De mantelzorger kan even op adem komen als de zorgvrager tijdelijk in dit huis verblijft.

'Wat goed is voor de mantelzorger, is goed voor de zorgvrager'

Het respijthuis heeft een vakantiesfeer, aldus coördinator Liona Sloendregt: ‘We hebben de lat hoog gelegd om een unieke sfeer te creëren. De warme en fijne omgeving zorgt ervoor dat de mantelzorger de zorg uit handen durft te geven.’ DSW Zorgverzekeraar is blij met het initiatief, zegt relatiebeheerder Suzanne Goedoen: ‘Het respijthuis is natuurlijk gericht op preventie. Het is belangrijk dat de mantelzorger overeind blijft. Als je niets doet, verandert er niets. Wij hebben daarom tegen elkaar gezegd: je moet dit gewoon dóen. Wat goed is voor de mantelzorger, is goed voor de zorgvrager.’

Als de mantelzorger uitvalt: welke wet regelt vervangende zorg?Bekijk infographic

Zorg dichtbij

De deelnemers aan de leerkring wisselden allerlei vormen van respijtzorg met elkaar uit zoals:

  • zorghotel
  • nachtvrijwilliger
  • vakantie voor kinderen met een beperking
  • mantelzorgcoach
  • meeleefgezinnen

In Leeuwarden werd een motie aangenomen in de raad om respijtzorg beter te organiseren. Daarbij is vooral gekeken wat er al was. Een zorginstelling stelde een aantal leegstaande kamers beschikbaar. Jacob Jongejan, beleidsadviseur gemeente Leeuwarden hierover: ‘Wij werken volgens de principes wijkgericht en indicatieloos. Als iemand zegt: ik ben mantelzorger, dan is dat voor ons voldoende. We gaan niet discussiëren over de landelijke richtlijnen dat je 8 uur per week moet zorgen voor iemand. Sluit aan bij wat er al is en organiseer de zorg dichtbij.’ Het loopt nog niet storm, maar het begin is er. Welzijnsorganisatie Wellzo zorgt in Leeuwarden voor de intake en probeert zoveel als mogelijk maatwerk te leveren. Henny Stroes van Wellzo: Iemand met dementie kun je niet altijd uit huis halen, dat kan allerlei problemen geven. Zoek daarom ook naar mogelijkheden van respijtzorg thuis met vrijwilligers om beter aan te sluiten bij de wensen. Streef naar maatwerk.’ 

De gemeente Utrecht is op zoek naar diversiteit in het aanbod van logeeropvang en wil komend jaar experimenteren met vernieuwende vormen van respijtzorg zoals Care B&B’s. Beleidsadviseur Femke Scholten: ‘In huiselijke sfeer mensen opvangen waarbij een potje schaak of een mooie wandeling aangeboden wordt, dat zou geweldig zijn! Daarom hebben we alle Bed & Breakfasts in Utrecht benaderd en hen uitgenodigd om mee te denken over het concept Care B&B. We kregen veel positieve reacties en binnenkort is er een brainstormsessie met B&B eigenaren om de mogelijkheden met elkaar te verkennen. Utrecht is een bruisende stad en we proberen steeds vaker samen met sociale ondernemers te werken aan oplossingen voor maatschappelijke problemen.’

Zelf aan de slag? Bent u geïnspireerd geraakt door de leerkring of wilt u respijtzorg in uw gemeente verder ontwikkelen? Movisie ondersteunt gemeenten graag met het opzetten en verbeteren van de respijtzorg. De adviseurs van Movisie kennen het vraagstuk, weten wat werkt en hebben ervaring met verandertrajecten. Heeft u vragen of wilt u een vrijblijvend met een van onze adviseurs van gedachten wisselen? Neem contact met ons op. De volgende leerkring wordt gehouden op dinsdag 10 oktober 2017. Het thema is ‘Integraal werken aan sterke informele zorg'.

 

Roos Scherpenzeel

Heeft u een vraag? Neem contact op met onze expert.

Roos Scherpenzeel

Respijtzorg