Mantelzorgers van niet-westerse afkomst: zo bereik je ze wel!

Nieuws • 19 december 2017

In oktober reikte wethouder Kees Diepeveen aan 77 mantelzorgers van niet-westerse komaf een certificaat uit tijdens een feestelijke bijeenkomst in Utrecht. Een deel van deze groep mantelzorgers zijn door middel van de AMWAHT training opgeleid om als vrijwilliger lotgenotengroepen op te zetten en te begeleiden. En het grootste deel van de groep volgde een jaar lang het programma Gezonde Taal. Een groot succes, elk jaar groeit de groep vrouwen die op deze manier wordt bereikt.Wat is het succes? We spreken hierover met: Kees Diepeveen (wethouder gemeente Utrecht), Habiba Chrifi-Hammoudi (consulent bij het Steunpunt Mantelzorg Utrechten aangenomen om de migrantengroep te bereiken) en Jamila Achahchah (adviseur Movisie).

Geïsoleerde mantelzorgers

Jamila: ‘Uit onderzoek en uit de praktijk weten we dat professionals moeite hebben met het bereik van deze doelgroep. Risico’s op overbelasting en lage kwaliteit van zorg doen zich vooral voor onder geïsoleerde mantelzorgers met migratieachterond. Ze weten vaak de hulp niet te vinden of de ondersteuning die wordt aangeboden sluit niet goed aan op de behoefte van deze mantelzorgers . diverse factoren maken dat de mantelzorger met migratieachtergrond niet de ondersteuning krijgt die er nodig is.’

'Het verwachtingspatroon zorgt ook voor een hoge belasting: als dochter zorg je voor je ouders en je schoonouders, ook als het eigenlijk niet meer gaat'

Wethouder Kees Diepeveen: ‘Eind oktober heb ik meerdere Utrechtse mantelzorgers van Turkse of Marokkaanse afkomst mogen ontmoeten. Ik heb gezien dat deze mantelzorgers door een aantal factoren zwaar belast kunnen zijn. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de gezondheidssituatie van ouders, die met gezondheidsklachten kampen die zij al op jongere leeftijd kregen. Daarnaast zorgt het verwachtingspatroon ook voor een hoge belasting: als dochter zorg je voor je ouders en je schoonouders, ook als het eigenlijk niet meer gaat. Taalproblemen kunnen ook een rol spelen. Mantelzorgers, waaronder kinderen, moeten tolken voor hun familieleden of telefoongesprekken met bijv. de verzekering voeren.’

Train de trainer AMWAHT-methodeAllochtone Mantelzorgers Werken Aan Hun Toekomst (AMWAHT) is een beproefde methode om moeilijk bereikbare groepen mantelzorgers te activeren en hun zelfsturend vermogen te vergroten. Bij Movisie boekt u een training zodat u vervolgens zelf mantelzorgondersteuners in uw gemeente kunt trainen. Ga naar: movisie.nl/amwaht.

Waarom investeert de gemeente Utrecht in dit project? En wat levert het op?

Habiba: ‘De gemeente ziet dat dit werkt. Het kost niet veel, maar het effect is zichtbaar. De vrouwen komen weer naar buiten en helpen elkaar op weg.

Jamila: De trainer is zelf ook kwetsbaar geweest, het is een vorm van zelfhulp. Je ziet hoe een overbelaste mantelzorger weer opbloeit en zicht ontwikkelt tot getraindetrainer. Met dit project vangen we meerdere vliegen in één klap. De dames leren de Nederlandse taal, krijgen kennis over ziektebeelden én hebben lotgenotencontact. Ze komen weer de deur uit en werken aan hun kennis en vaardigheden, dat zorgt ook voor emancipatie. En het is natuurlijk ook gewoon gezellig.’

'De dames leren de Nederlandse taal, krijgen kennis over ziektebeelden én hebben lotgenotencontact'

Wethouder Diepeveen: We vinden het heel belangrijk dat iedereen in Utrecht de kans krijgt om mee te doen en dat Utrechters de zorg en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Dat geldt zeker ook voor mantelzorgers. Daarbij proberen we aan te sluiten op de behoefte van mantelzorgers. We zien dat de AMWAHT-groepen een enorm bereik hebben. Dit jaar zijn er al 77 dames van Turkse en Marokkaanse afkomst gegroeid in kennis, ervaring en zelfvertrouwen. Zij inspireren op hun beurt weer anderen in Utrecht. Mensen die steviger in hun schoenen staan lopen minder kans op overbelasting als mantelzorger. Ook draagt het cursusprogramma bij aan de verbinding tussen culturen in Utrecht. De achterban van Steunpunt Mantelzorg Utrecht wordt immers ook steeds gemengder.’

Jamila: ‘Kwaliteit van zorg wordt ook beter omdat gastsprekers iets komen uitleggen over bijvoorbeeld dementie. Ik heb het persoonlijk gezien. Mantelzorgers hebben soms het gevoel dat ze gepest worden door de zorgvrager, maar na die voorlichting begrijpen ze het beter en leren ze ermee om te gaan.

Waarom werkt het zo goed?

Habiba: ‘Ik hou het contact met alle vrijwilligers warm. Ik blijf ze uitnodigen voor training en intervisie, ook als ze nu even niet (meer) actief zijn.  Er is vier keer per jaar intervisie en continu contact. Ik erken de dames door middel van scholing, presentje, individuele coaching en complimenten. Ze krijgen jaarlijks een presentje datze goed kunnen gebruiken in de zelfhulpgroep én thuis, bijvoorbeeld een koekenpan om samen te koken of leuke kopjes. En niet onbelangrijk: de vrijwilligersvergoeding! Daar zijn ze blij mee, het geeft ze erkenning en beloont de wekelijkse inspanning het hele jaar door.’

Habiba: ‘Het werkt echt als een olievlek. ‘Mijn buurvrouw, familielid of kennisgaat ook naar de lotgenotengroep’. De begeleidsters hebben aanzien. Ze horen in deze maatschappij. Andere dames geven aan ‘ik wil ook iets doen als Fatima’. Ze zijn leergierig en hebben enorm veel behoefte om iets te betekenen. In de groepen worden de taboes besproken. De bijeenkomsten vinden gewoon in de wijk plaats, ze zorgen zelf voor ruimtes, een buurthuis of instelling. Groepen willen niet stoppen.’

'Ze zijn leergierig en hebben enorm veel behoefte om iets te betekenen'

Jamila: ‘Het helpt om diversiteitsproof te werken in de brede zin van het woord: leeftijd, opleiding, sociaaleconomische status en etniciteit spelen allemaal een rol. De training vertrekt echt vanuit de behoefte van de specifieke mantelzorger.’

Wethouder Diepeveen: ‘Een project als AMWAHT zorgt ervoor dat de wereld van de mantelzorgers groter wordt. Ze gaan vaker de deur uit, gaan uit eten, doen vrijwilligerswerk of volgen een opleiding. Ook komen ze in contact met andere mantelzorgers. Daar vinden ze herkenning en ruimte om toe te geven dat het zorgen best zwaar kan zijn. De communicatie richting deze groep mantelzorgers loopt vaak via sleutelfiguren en bijeenkomsten met – heel belangrijk – eten erbij.’

De communicatie richting deze groep mantelzorgers loopt vaak via sleutelfiguren en bijeenkomsten met – heel belangrijk – eten erbij.’

Waarom een certificaat?

Habiba: ‘Dit jaar riep een Marokkaanse vrouw ‘ik wil graag een certificaat, dat heb ik nog nooit gehad.’ Toen hebben we dit feest en de uitreiking georganiseerd. Want dat verdienen ze ook!

72 mantelzorgers hebben een certificaat gekregen omdat ze in de AMWAHT lotgenotengroepen een jaar lang het programma gezonde taal (van taal doet meer) hebben gevolgd. De volgende onderwerpen zijn o.a. in de cursus aan bod gekomen:

  • Vergroten van Woordenschat in de Nederlandse taal
  • Praten over gevoelige onderwerpen rondom ziekte, mantelzorg en gezondheid

En 5 mantelzorgers zijn door middel van een AMWAHT training opgeleid als vrijwilliger om lotgenotengroepen op te zetten en te begeleiden’

Welke tips geef je gemeenten die hiermee aan de slag willen?

  • Maak gebruik van de kracht van de van de gemeenschap, investeer in sleutelfiguren en geef hen de ruimte om ideeën en acties op te zetten die werken
  • Accepteer dat het soms op een andere manier gaat dan je gewend bent. Sluit aan op de doelgroep en kijk naar de mens achter de migrant en/of de mantelzorger. Je kunt alleen iets bereiken als je inspeelt op de behoefte van mantelzorgers en daarbij maatwerk levert.
  • Neem iemand aan die zelf ervaring heeft als allochtone mantelzorger
  • Heb een lange adem: in begin kost het veel tijd om vrijwilligers goed te scholen en begeleiden. Maar na 1 jaar gaat het lopen
  • Stel een vrijwilligersvergoeding beschikbaar en zorg ervoor dat de dames iets leuks kunnen doen: de vrijwilligers omarmen door hen te belonen en erkennen
  • Hou de regie als gemeente als het gaat om bereik en maatwerk leveren aan burgers met migratieachtergond en faciliteer waar het nodig

Welke uitdagingen zien jullie nog voor de toekomst?

Wethouder Diepeveen: 'Iedereen die intensief zorgt voor een ander verdient speciale aandacht en waardering. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor jonge mantelzorgers, mantelzorgers van mensen met dementie of niet-aangeboren hersenletsel en mensen die zorgen voor iemand met GGZ-problematiek. Het is van belang dat mensen beseffen dat ze mantelzorger zijn en als mantelzorger ook hulp van anderen in kunnen schakelen. Langdurig voor iemand zorgen kun je vaak alleen volhouden als je af en toe de zorg aan een ander kunt overdragen. Elke mantelzorgsituatie is anders en dat vraagt om een breed scala aan ondersteuningsmogelijkheden en een divers aanbod in dagbesteding en logeeropvang. Onlangs hebben we in Utrecht een website gelanceerd over, voor en door mantelzorgers. Deze website is bedoeld om informatie beter vindbaar en toegankelijker te maken en zorgt hopelijk ook voor erkenning en herkenning.'

Habiba: ‘Er zijn veel jonge mantelzorgers die bereikt willen worden. Zo was ik tolk voor de hele gemeenschap, mijn broers deden niks. Mijn zieke moeder is belangrijker dan school. Het was heel zwaar: brood bakken, schoonmaken, bang om je moeder kwijt te raken én presteren op school. Ik had het geluk dat leerkrachten het zagen. Heel veel jongeren praten er niet over. Zeker niet bij ggz problematiek. Dit is een uitdaging voor de toekomst.’

Zelf een AMWAHT-training starten

Wilt u ook een AMWAHT-training starten in uw gemeente? Neem dan contact op met Movisie of het Steunpunt Mantelzorg Utrecht.

Verder lezen: