Sterke informele zorg gebaat bij levensbrede aanpak

Leerkring gemeenten over integraal werken aan informele zorg
Nieuws • 13 februari 2018

Movisie organiseerde een leerkring voor beleidsadviseurs over integraal werken aan informele zorg. Integraal samenwerken is een belangrijke uitdaging, die steeds beter vorm krijgt bij gemeenten.Informele zorg raakt verschillende wetten, daarnaast worden vanuit diverse beleidsterreinen voorzieningen opgetuigd met als doel: een gezonde balans voor mantelzorgers. Gezamenlijk optrekken met collega’s van andere beleidsdomeinen is belangrijk om aan te sluiten bij de behoeften en wensen van inwoners. Uit een korte inventarisatie aan het begin van de leerkring kwamen er een aantal boeiende inzichten naar voren.

  • ‘Beleid en uitvoer kunnen elkaar versterken, maar dan moet je ze wel bij elkaar zetten’
  • ‘Met sommige partners, zoals huisartsen, werken we al goed samen, met andere partners nog minder’
  • ‘Er wordt steeds meer samengewerkt met andere beleidsdomeinen. Het is nog wel een uitdaging het ruimtelijk domein mee te krijgen’

Optimaal ondersteunen

Integrale samenwerking gaat over de samenhang tussen domeinen. Roos Scherpenzeel, expert informele zorg, lichtte de Woudlopersgids toe. De Woudlopersgids Informele Zorg is een hulpmiddel voor beleidsadviseurs van gemeenten om integraal te werken aan informele zorg. De digitale gids is samen met de VNG en beleidsadviseurs van diverse gemeenten ontwikkeld. ‘De gids is een wandeltocht door het bos. Niet altijd weet je de weg, de Woudlopersgids helpt je daarbij. De gids volgt de beleidsfasen, van voorbereiding tot evalueren.’ De Woudlopersgids start bij basale onderwerpen: hoe kan ik mantelzorgers bereiken, welke groepen mantelzorgers zijn er, maar gaat ook in op uitdagingen als: hoe werk je aan een gedragen integrale visie? ‘De levens van mensen is het uitgangspunt van de Wmo 2015. Hoe kan je mantelzorgers en andere informele zorgers optimaal ondersteunen?’ De Woudlopersgids helpt beleidsadviseurs om hier integraal met lokale samenwerkingspartners aan te werken.

‘De Woudlopersgids geeft veel handvatten, zeker als je nog niet zo lang actief bent in het sociaal domein. Het is een mooie toolbox, boordevol inspiratie en met nuttige doorkliks. Complimenten daarvoor!’ – Pieneke Koops (beleidsadviseur gemeente Ermelo)

Participatiewiel

Hoe kunnen we vanuit verschillende domeinen de beste zorg en ondersteuning voor inwoners organiseren? Om daar achter te komen, werd een demo van het Participatiewiel gespeeld onder leiding van Movisie-expert Marjet van Houten. Het belangrijkste van het participatiewiel is de persoon in het midden. Van Houten: ‘Alle gemeenten zeggen integraal te werken. Maar we hebben nauwelijks voorbeelden van integrale aanpak in de praktijk op het domein Wmo-participatie.’ Hoe komt dat? De visie op integraal werken verschilt per domein. Bij het participatiewiel wordt levensbreed gekeken en naar samenhang gezocht. Het is een manier om met elkaar in gesprek te komen aan de hand van een persona. Door ‘in’ het leven te stappen ervaren deelnemers botsende waarden en gaan deelnemers op zoek naar integrale oplossingen. Wat viel op bij het spelen van het Participatiewiel?

  • Vanuit de cliënt gezien is de zorgvraag niet complex, maar een logisch gevolg van zijn situatie. Het kan gaan om zware zorg, maar ook lichtere ondersteuningsvragen blijken soms complex als 'het systeem' er geen goed antwoord op heeft.
  • Er werken veel professionals rondom en met een cliënt, maar de samenwerking is niet altijd optimaal.
  • Privacy kan een belemmerend aspect zijn omdat een bijvoorbeeld een bewindvoerder niet met andere professionals over de persoonlijke situatie mag spreken.
  • De gemeente lijkt vooral aanwezig te zijn als financier.
  • De regisseur wordt gemist. Wie voelt zich regisseur? Per domein is er een andere regisseur.
  • De zorg en ondersteuning is gericht op de cliënt. Informele zorg(ers) worden nauwelijks ondersteund. De vraag voor hen is: zijn wij wel of niet in beeld?
  • Om passende zorg en ondersteuning te kunnen bieden is nodig om goed te luisteren naar wat de cliënt nodig heeft, durf om creatieve oplossingen te realiseren en goede onderlinge samenwerking tussen aanbieders.
  • De mate waarin integraal samenwerken vorm krijgt, verschilt per situatie.

Een deelnemer vertelde: ‘Het participatiewiel is een mooi instrument om te ervaren hoe de situatie van de cliënt en het netwerk eruit ziet en functioneert.’

actie-participatiewiel-800-uitsnede.jpg

Zelfhulp: ‘Het geneest niet, maar helpt wel’

In twee workshoprondes werden onderwerpen behandeld die te maken hebben met integraal werken aan sterke informele zorg. Zelfhulp valt onder informele zorg. In de workshop legde Samia Majiti-Hamria van de gemeente Eindhoven uit hoe zij de zelfhulp faciliteren. Onder zelfhulp verstaat men de inzet op herstel door lotgenotencontact. Deze groepen ontstaan meestal vanzelf, naar het voorbeeld van AA-groepen. Mocht iemand ‘klaar’ zijn in een groepje en voldoende geholpen, dan wordt aan de betrokkene gevraagd om zelf een (nieuwe) groep te leiden. In de gemeente Lingewaal is er een zelfhulpgroep van ouders die te maken hebben met een kind met autisme. In diverse gemeenten is er sprake van een zelfregiecentrum, van waaruit allerlei activiteiten worden georganiseerd en zorg en ondersteuning wordt verleend.

De gemeente kan op verschillende wijzen zelfhulp stimuleren en ondersteunen:

  • Zet mensen die (dezelfde) problemen ervaren bij elkaar, ook al wonen zij niet hetzelfde gebied of kern
  • Bekostig een locatie en benodigde faciliteiten
  • Faciliteer vervoer naar bijeenkomsten
  • Stimuleren van doorverwijzen tussen professionals en zelfhulp door te zorgen voor een transparante en zorgvuldige manier van gegevensuitwisseling

Samen met het onderwerp zelfhulp kwam ook mantelzorg en ggz ter sprake. Uit de reacties van gemeenten blijkt dat zij nog zoekende zijn rond dit thema. De relatief zware belasting voor ggz-mantelzorgers is niet onbekend voor gemeenten. Daarom vragen zij zich af hoe deze specifieke groep mantelzorgers bereikt kan worden en wat hun behoeften zijn.

‘Half vijf, soep en een broodje’

In de workshop over de samenwerking met de eerstelijnszorg lichtte Katja van Staveren (gemeente Bunnik) de aanpak van haar gemeente toe, aan de hand van de infographic Samenwerking eerstelijnszorg. Mantelzorgers  leggen hun eigen zorgen ook neer bij de huisarts of de fysiotherapeut. Dus kan je ze ook dáár vinden. In 2015 zocht de gemeente  de samenwerking. Het bleek niet eenvoudig. ‘De huisartsen, wijkverpleegkundigen, fysiotherapeuten waren aanvankelijk niet zo toeschietelijk om met ons samen te werken. Sommigen waren ook nauwelijks op de hoogte van de wetswijzigingen. Zorgprofessionals weten ook niet altijd hoe het in elkaar zit’, vertelde Van Staveren. Een Meet & Greet met een aansprekend onderwerp bleek een geschikt middel. Een deelnemer aan de workshop reageerde instemmend: ‘Half vijf, soep en een broodje, dat werkt als je de huisartsen erbij wilt hebben.’ In Bunnik nodigde de wethouder de huisartsen uit. Het bleek goed te werken. Van Staveren: ‘Na de Meet & Greet kwamen we erachter dat er meer nodig was. Zoek naar gemeenschappelijke belangen, kijk naar de eigenaardigheid van de andere partij en zet in op een duurzame relatie. Dat het effect heeft, bleek dat we na een jaar veel meer zicht hadden op mantelzorgers in Bunnik.’ Inmiddels is de Meet & Greet uitgegroeid tot een duurzaam netwerk, waarbij gewerkt wordt met een themakalender waar partners zich eigenaar van voelen, onderwerpen aandragen en vervolgens bij elkaar komen.

‘Fijn om met elkaar te delen waar je tegenaan loopt, dat is echt de meerwaarde van deze leerkring.’ – Inge Hulswit (beleidsadviseur gemeente Dordrecht)

In diverse gemeente zijn multidisciplinaire teams actief, bijvoorbeeld in Waalwijk. In het multidisciplinaire team participeren beleidsadviseurs van de gemeente, maar ook de (assistent van de) huisarts, RIBW en informele vrijwilligersorganisaties. Na de transitie in 2015 heeft de gemeente zich teruggetrokken als financier en organisator en heeft het netwerk  het zelf overgenomen. Het overleg wordt afwisselend georganiseerd bij en door de participanten. Wat komt er in het multidisciplinaire overleg langs?

  • Uitwisselen waar je tegenaan loopt en hoe we dat met elkaar kunnen oplossen
  • Kennismaken: wie ben jij, wat doe jij, wat draag jij bij. Soms ook een letterlijk kijkje in de keuken door middel van een rondleiding.
  • Een casusbespreking is vaak een gemeenschappelijke deler voor samenwerkende professionals

 

Roos Scherpenzeel

Heeft u een vraag? Neem contact op met onze expert.

Roos Scherpenzeel