Zet wensen en behoeften centraal, ook voor mensen met een ggz achtergrond

Nieuws • 7 februari 2018

In cocreatieve sessies met ervaringsdeskundigen, ambtenaren en vertegenwoordigers van hulpverlenende organisaties hebben drie gemeenten onder leiding van Movisie een eerste ontwerp gemaakt van hoe goede ondersteuning en inclusie voor inwoners met een ggz achtergrond er in hun gemeente uit kan zien. Dat leverde veel ideeën op over laagdrempelige ondersteuning. Margit van der Meulen is adviseur bij Movisie en was bij de sessies aanwezig. We stelden haar een aantal vragen.

Wat viel je op aan deze bijeenkomsten?

Margit vertelt: ‘Het doel van de sessie was om te achterhalen welke innovatieve aanpakken gemeenten kunnen organiseren om mensen in kwetsbare situaties te ondersteunen. Het uitgangspunt was om te achterhalen wat de behoefte is. Wanneer je begint bij behoefte kom je uit op de voorzieningen. Het was opmerkelijk dat het gesprek in eerste instantie niet ging over de behoeften van deze mensen. Vooral de ervaringsdeskundigen legden juist de nadruk op de extra belasting die de regels en werkprocessen van instanties hen opleveren. De door hen beschreven situaties lieten de impact zien die dat heeft op hun dagelijks leven. Ze noemden dat zelf bestaansonzekerheid. En met dit inzicht hadden deze bijeenkomsten een onverwachte en waardevolle bijvangst.’

Nieuwe verantwoordelijkheid Kleine gemeenten bereiden zich voor op de nieuwe verantwoordelijkheid die zij in de Wmo 2015 hebben gekregen en die vanaf 2020 ook leidt tot financiële verplichtingen. Ze hebben de verantwoordelijkheid voor wonen en bescherming van inwoners die om psychische redenen niet zomaar zelfstandig kunnen wonen. Het advies van de commissie Toekomst van de VNG geeft een duidelijke richting aan: zorg dat je als gemeente werkt aan een inclusieve lokale samenleving.

Waar lopen mensen met een ggz achtergrond tegen aan?

‘Bestaansonzekerheid is hun grootste zorg. Neem dit voorbeeld: je woont zelfstandig, maar er is zo nu en dan door een terugval een opname nodig. Daardoor kan je uitkering stopgezet worden. Met als gevolg dat je de huur van je huis niet kunt betalen en ook andere rekeningen onbetaald blijven. Een ander voorbeeld: als je in een goede periode een paar uur per week betaald gewerkt hebt, wordt er van uitgegaan dat je verdienvermogen hebt. Als je er vervolgens in een slechte periode niet toe komt om te solliciteren, wordt je uitkering gekort. Door het vasthouden aan regels die passen bij het leven van gemiddelde inwoners, bezorgt de gemeentelijke organisatie mensen waarbij juist veel schommelingen zijn in hun zelfredzaamheid en participatiemogelijkheden onoverkomelijke problemen. Tot aan enorme schulden en dakloosheid toe’, vertelt Margit.

De gemeente kan zelf bijdragen aan het voorkomen van maatschappelijke gevolgen van deze schommelingen door goed te kijken naar de gevolgen van regels en beslissingen voor de betrokkene. Ondersteuning die uitgaat van wat iemand op dat moment werkelijk nodig heeft, leidt ook tot kostenreductie. Het voorkomen van schulden bijvoorbeeld verkleint de kans op huisuitzettingen. Een huisuitzetting is een prijzige ingreep. En een stabieler leven kan toe met regelmatige ondersteuning. Die is goedkoper te organiseren dan onregelmatige.´

Ondersteuning die uitgaat van wat iemand op dat moment werkelijk nodig heeft, leidt tot kostenreductie

Waarom is het contact met de gemeente voor mensen met een ggz achtergrond vaak zo beladen?

‘In de sessie kwam ook naar voren dat mensen met een ggz achtergrond vaak stress ervaren in contact met de gemeente. Dat komt mede doordat ze vaak afhankelijk zijn van steun en inkomen van de gemeente. Afhankelijkheid kan onzeker maken en stress opleveren. Tijdens de bijeenkomst gaven ervaringsdeskundigen bijvoorbeeld aan dat het keukentafelgesprek erg spannend is: er hangt voor hen veel van af. De aanvrager weet bijvoorbeeld niet of hij/zij voldoende duidelijk kan maken wat hij/zij nodig heeft. Als gemeente kan je vooraf zorgen voor lager gespannen verwachtingen omtrent dat gesprek. Noem het bijvoorbeeld een kennismakingsgesprek. En heb het over de wensen, behoeften en mogelijkheden. Wees daar wel oprecht in: anders schiet de betrokkene er niets mee op.

Ervaringsdeskundigen gaven aan dat het keukentafelgesprek voor hen erg spannend is: er hangt veel van af

Daarnaast heb je als gemeente de macht om de omgevingsfactoren te beïnvloeden die het moeilijk maken om tot een oplossing te komen. Zo laat het hierboven genoemde voorbeeld van een tijdelijke opname zien dat verschillende beleidsterreinen elkaar tegen kunnen werken. Ga daarom het gesprek aan binnen de eigen organisatie hoe je hier als “goede huisvader” een oplossing voor kan vinden. Dat krijgt een ambtenaar niet alleen voor elkaar.’

Wat kun je als gemeente doen om stress te voorkomen en inclusie te bevorderen?

  1. Zet de wensen en behoeften van mensen centraal! Daarvoor is wel het een en ander nodig. Kennis bijvoorbeeld. Ambtenaren en aanbieders moeten mechanismen als wisselende inzetbaarheid en wisselende competenties (her)kennen.
  2. Dit geldt ook voor het (her)kennen van aandoeningen. Zorg dat ambtenaren en anderen die beroepsmatig met deze groep inwoners te maken hebben (de woonconsulent, de werkcoach, de wijkagent, de opbouwwerker, de onderwijzer) meer weten over psychische aandoeningen en de gevolgen ervan voor het dagelijks leven. Bijvoorbeeld door het bieden van psycho-educatie: kennis Of door ervaringen op te halen bij ervaringsdeskundigen. Zij bieden meestal een duidelijk inkijkje in de gevolgen van een psychiatrische aandoening voor het dagelijks leven.
  3. Daarnaast is de houding van de ambtenaren en aanbieders heel belangrijk. Acceptatie is heel belangrijk. Iedereen is anders en mag er zijn. In gesprek met ervaringsdeskundigen komt dat besef vanzelf. De ruimte om anders te mogen zijn is zo belangrijk om van overleven naar leven te komen. Het biedt de mogelijk om te participeren zoals je bent. Maar ook om de gordijnen dicht te houden als dat tijdelijk nodig is. Dat begrijpen en er naar handelen geeft die ander lucht.
Vijf tips voor flexibiliteit in beschermd thuis wonenIn januari publiceerde Movisie een artikel waarin werd uitgelegd dat inwoners met ggz-problematiek steeds vaker en langer in de wijk blijven wonen met begeleiding en zorg aan huis. Hoe kan de gemeente zorgen voor maatwerk en flexibiliteit?

Meer informatie

Neem voor meer informatie contact op met onze expert Margit van der Meulen. Zij kan u ook meer vertellen over het organiseren van cocreatieve sessies in uw gemeente.

Margit van der Meulen

Heeft u een vraag? Neem contact op met onze expert.

Margit van der Meulen