Beleid uitvoeren

Na de beleidsontwikkeling volgt de uitvoering. In die uitvoeringsfase worden contracten met verschillende aanbieders afgesloten en de geplande activiteiten uitgevoerd. De gemeente heeft een aantal instrumenten in handen om op kwaliteit en de samenhang tussen activiteiten (programma’s) en de gewenste effecten te kunnen sturen.

Sturen op maatschappelijk effect: hoe gaan we dit met elkaar realiseren?

U heeft als gemeente in gesprek met aanbieders en eventueel cliënten/inwoners het gewenste maatschappelijke resultaat vastgesteld. Vaak is er dan nog extra aandacht nodig om de vraag 'hoe gaan we dit met elkaar realiseren?' te kunnen beantwoorden. Welke elementen zijn nodig om dat resultaat/effect te bereiken? Wat wordt bedoeld met ‘mantelzorgers kunnen balanceren’ of ’inwoners zijn financieel zelfredzaam’? Het in cocreatie formuleren van de elementen die bijdragen aan het hoofddoel (het gewenste maatschappelijk resultaat), en het formuleren van bijbehorende indicatoren levert inzicht en draagvlak op voor uitvoeringsplannen:

  • Het helpt u inzicht te krijgen of het huidige aanbod aan activiteiten van burgers en voorzieningen (formeel en informeel) aansluit, of er (veel) overlap in activiteiten is of dat er nog nieuwe activiteiten nodig zijn.
  • Het geeft u de mogelijkheid in te schatten waar u kunt faciliteren en waar u kunt sturen via inkoop en subsidie-afspraken.

Voorop staat dat u als gemeente met aanbieders van zorg, welzijn en participatie in gesprek blijft over hun bijdrage aan het maatschappelijk effect. Daarbij is het belangrijk om verwachtingen over wat activiteiten kunnen bijdragen aan het gewenste effect expliciet te maken. Bijvoorbeeld met behulp van de veranderingstheorie: ‘als we dit doen… verwachten we dat…’.

Op deze wijze kunt u gezamenlijk het aanbod van verschillende aanbieders in lijn brengen en duidelijke afspraken maken over ieders bijdrage aan de realisatie van de doelen.

Advies nodig voor uw gemeente?Neem contact op met onze expert

Doelenboom Dit samenhangende stelsel van maatschappelijk resultaat, elementen die bijdragen en indicatoren noemen wij de doelenboom. Deze doelenboom kunt u gebruiken om het aanbod aan zorg- en dienstverlening (van verschillende aanbieders) af te stemmen op het gewenste maatschappelijk resultaat.

Voorbeeld Bollenstreek: In de Bollenstreek (Lisse, Teylingen en Hillegom) heeft de gemeente de wens geuit om het aantal overbelaste mantelzorgers terug te dringen. Met behulp van de aanpak van Movisie is in een drietal sessies met mantelzorgers, aanbieders en gemeente gezamenlijk het gewenste maatschappelijk effect/resultaat vastgesteld en de elementen (subdoelen) die nodig zijn om dit resultaat te behalen. Aan die subdoelen zijn vervolgens indicatoren gehangen. De doelenboom die zo ontstaan is biedt de gemeente en aanbieders houvast om én te kijken of ze de goede dingen doen (zijn de geplande activiteiten in lijn met de geformuleerde doelen? Wie levert welke bijdrage aan welk subdoel?) én om te kijken of ze die dingen goed doen (hebben activiteiten het gewenste effect?).

Inkoop

Met inkoop heeft u als gemeente een sturingsinstrument in handen waarmee u invloed kunt uitoefenen op de opbrengsten van de formele organisaties die zorg, ondersteuning of participatie bieden. Bij inkoopbeleid is het belangrijk om te kijken naar kwaliteitsaspecten vanuit het perspectief van de cliënt, naast de kwaliteitsaspecten die voor de aanbieder en de gemeente als opdrachtgever belangrijk zijn.

Kwaliteitseisen Kwaliteitseisen kunnen gaan over opleidingsniveau, de bejegening van de inwoner, waarborgen privacy, kennis en vaardigheden (m.b.t. doelgroepen, beperkingen, levensdomeinen), kennis van de lokale sociale kaart, etc.
U kunt ook denken aan voorwaarden aan de transparantie en toegankelijkheid van het aanbod, aan de deskundigheidsbevordering van de professionals, de beschikbaarheidstijden, etc. Daarnaast zijn er vanuit verschillende databanken interventies beschikbaar die informatie over doelen, doelgroepen en aanpakken geven en informatie over effectiviteit. Zie bijvoorbeeld de databank Effectieve sociale interventies. Maar vergeet vooral niet om hierbij te denken aan de gezamenlijk vastgestelde gewenste maatschappelijke effecten én aan de eerder genoemde transformatiedoelen of ‘leidende principes’

Wanneer u ‘eigen regie van cliënten’ wilt bevorderen, kan het ondersteunend zijn een inkoopmodel te gebruiken waardoor cliënten zelf hun aanbieder kunnen kiezen. Door te kijken of zorgaanbieders ‘mantelzorgervriendelijk beleid’ hebben, levert u een bijdrage aan het verminderen van de belasting van mantelzorgers.

De afspraken die u met de aanbieder maakt, hebben effect op de manier waarop de activiteiten worden uitgevoerd. Ze zijn bepalend voor de manier waarop hun prestaties op een later moment worden beoordeeld en welke afspraken er vervolgens gemaakt worden om bij te stellen. Hiertoe houden aanbieders gegevens bij van de geleverde zorg en ondersteuning en hoe cliënten en inwoners die ervaren. Om de outcome van activiteiten te kunnen monitoren, is het nodig om deze registraties zoveel mogelijk te richten op indicatoren die iets zeggen over het gewenste effect.

Outcome-indicatorenAanbieders monitoren het effect van hun activiteiten. Outcome-indicatoren die zij daarvoor kunnen inzetten zijn:
•    Doelrealisatie: is het vooraf met elkaar afgesproken doel behaald?
•    Uitval: hoeveel cliënten zijn uitgevallen?
•    Clientervaring, o.a. is de kwaliteit van leven toegenomen?
•    Zelfredzaamheid: hoeveel cliënten kunnen na een traject/ activiteit (weer) zelfstandig verder?
Wij verstaan onder aanbieders alle partijen die een rol in de uitvoering van beleid hebben. Dat zijn zowel welzijnsinstellingen, zorginstellingen als de gemeente in haar uitvoeringsrol.

Met inkoop en subsidiëring kunt u vooral invloed uitoefenen op het formele aanbod aan zorg, ondersteuning en participatie. U kunt zeer beperkt invloed uitoefenen op informele initiatieven, hulp en zorg, zoals vrijwilligersorganisaties en buurtinitiatieven. Het is echter wel zinvol om in beeld te krijgen welke informele activiteiten een bijdrage leveren aan het beoogde maatschappelijk effect en onder welke omstandigheden dit het beste lukt.

Wijkteams blijken beter toegerust om te werken aan preventie en samenlevingsopbouw wanneer dat expliciet als opdracht is meegegeven

Uitvoerbaarheid van beleid door o.a. sociale wijkteams

87% van de gemeenten kiest ervoor om met sociale wijkteams de zorg en ondersteuning aan bewoners aan te bieden. De opdrachten die deze teams meekrijgen dragen bij aan het maatschappelijk resultaat. Deze opdrachten zouden in het verlengde van de geformuleerde maatschappelijke opgave moeten liggen. Zo blijken wijkteams beter toegerust om te werken aan preventie en samenlevingsopbouw wanneer dat expliciet als opdracht is meegegeven, en helpt het teams wanneer er concrete afspraken zijn gemaakt over ‘integraal werken’ en ‘de bewoner centraal’.

Verder is het goed om het gesprek aan te gaan of organisaties de expertise in huis hebben om bewonersinitiatieven te ondersteunen en samen te werken met het informele veld, en zo nee, wat daar voor nodig is. Als gemeente kunt u bijdragen aan de uitvoerbaarheid van het beleid door ambities en opdrachten in elkaars verlengde en in samenhang te formuleren.